Tishio la maandamano la hivi karibuni la Julai 7, 2026, limeibua mjadala mpana na mzito nchini kuhusu namna bora ambayo Serikali inapaswa kukabiliana na changamoto za kisiasa na kijamii zinazochochea wananchi na wanaharakati kutangaza maandamano. Badala ya kuwekeza nguvu nyingi na mabilioni ya fedha katika operesheni za kiusalama na vitisho, wadau na wachambuzi mbalimbali wanaamini suluhisho pekee na la kudumu ni kushughulikia sababu za msingi zinazoibua malalamiko hayo.
Licha ya Serikali kutoa hakikisho kuwa hali ya usalama ilikuwa shwari wakati wa maadhimisho ya Sabasaba, ukweli ulio wazi ni kwamba athari za hofu zilionekana na kuhisiwa kila kona. Hali hii imeonyesha dhahiri kuwa hata pale maandamano yasipotokea kimwili, tishio lake pekee lina nguvu ya kutosha kusababisha hasara kubwa, likitikisa misingi ya uchumi, siasa na ustawi wa jamii.
Athari za Kiuchumi: Hofu Inavyoua Uzalishaji na Biashara
Uchumi ndiyo sekta inayoathirika kwa haraka zaidi pindi tu matishio ya maandamano yanapotangazwa. Katika miji mikubwa, hususan kitovu cha biashara nchini, Dar es Salaam, maduka mengi hayakufunguliwa, masoko yalikuwa kimya, na huduma za usafiri zilipungua kwa kiasi kikubwa kutokana na idadi ndogo ya watu waliotoka majumbani mwao.
Tishio la maandamano linasababisha hofu, ambapo wafanyabiashara na wawekezaji husimamisha huduma wakihofia usalama wa mali zao. Kwa nchi kama Tanzania, ambapo sehemu kubwa ya wananchi wanategemea sekta isiyo rasmi, kama vile wamachinga, mama lishe, waendesha bodaboda na daladala, kusimama kwa shughuli kwa siku moja tu kunamaanisha kukosekana kwa mlo wa siku kwa maelfu ya familia.
Zaidi ya hayo, Serikali yenyewe inapoteza mapato makubwa. Mbali na kukosa kodi za mauzo ya kila siku, mamilioni ya fedha za walipakodi huteketezwa kugharamia operesheni za ulinzi, ikiwemo kuweka askari mitaani na mafuta ya magari ya doria, fedha ambazo zingeweza kuelekezwa kwenye huduma za afya au elimu.
Kama anavyoonya Mratibu wa Mtandao wa Watetezi wa Haki za Binadamu Tanzania (THRDC), Onesmo Olengurumwa, kuendelea kutegemea nguvu za dola pekee kutakuwa na gharama kubwa sana kwa taifa letu kiuchumi.
Athari za Kisiasa: Kudhoofika kwa Demokrasia na Uhusiano
Katika uwanja wa kisiasa, matishio haya yanaacha taswira ya mgawanyiko, yanaongeza uhasama, na kudhoofisha ujenzi wa taasisi imara za kidemokrasia. Tanzania imewahi kushuhudia matukio yenye makovu yanayohusishwa na maandamano na migogoro ya kisiasa. Kwa mfano, baada ya maandamano ya Oktoba 29, 2025 yaliyoambatana na vifo vya mamia ya watu, kulifuatia wito mwingine wa maandamano Desemba mwaka huo ambao haukutekelezwa, kabla ya kutolewa tena kwa wito wa maandamano ya Julai 7 mwaka huu.
Mchambuzi wa masuala ya siasa, Benard Baha, anaona Serikali imekuwa ikiwekeza nguvu nyingi sana katika kuzuia na kupambana na waandamanaji badala ya kushughulikia chanzo cha tatizo. Hali hii inajenga utamaduni wa vitisho na matumizi ya mabavu badala ya siasa za ushindani wa hoja.
“Nadhani Serikali inatumia nguvu kubwa kudhibiti maandamano bila sababu za msingi. Tumeona hadi wanajeshi wakitoka kambini kwenda kulinda barabarani. Je, kuna hali ya hatari? Au Jeshi la Polisi limeshindwa kutekeleza wajibu wake?” anahoji Baha.
Kupelekwa kwa wanajeshi barabarani kunaleta sura ya kidikteta ambayo inaminya uhuru wa kujieleza, inatisha raia, na kushusha hadhi ya nchi kidemokrasia katika uso wa kimataifa.
Athari za Kijamii: Taharuki, Utekwaji, na Maumivu ya Mwananchi
Kijamii, matishio haya yanagusa moja kwa moja maisha, usalama, na afya ya akili ya wananchi. Olengurumwa anafafanua vyema kuwa matishio ya maandamano hayaibuki kutoka hewani bila sababu. Yanachochewa na maumivu halisi ya kijamii yanayopuuzwa.
Anataja changamoto kama ugumu wa maisha, ukosefu wa ajira kwa vijana, madai mazito ya ukiukwaji wa haki za binadamu, na wimbi la hivi karibuni la kutekwa kwa watu. “Matishio ya maandamano duniani kote siku zote huwa yana sababu, na kwa Tanzania sababu hizo zinajulikana. Tumekuwa tukisisitiza kuhusu changamoto za kisiasa, maisha ya wananchi, ajira kwa vijana, ukiukwaji wa haki za binadamu na masuala ya demokrasia,” anasema Olengurumwa.
Hofu inapotawala, huduma za msingi za kijamii hukwama. Wazazi wanashindwa kupeleka watoto shuleni, na wagonjwa wanashindwa kwenda hospitali kwa kuhofia kukumbana na vurugu barabarani. Hali ya wananchi kuishi kwa wasiwasi ndani ya nchi yao wenyewe inavuruga amani ya moyo na mshikamano wa jamii.
Mazungumzo Sio Mabavu
Hata Tume ya Kuchunguza Uvunjifu wa Amani iliyoongozwa na Jaji Mohamed Chande Othman ilibaini wazi kuwa: malalamiko ya wananchi kutosikilizwa, migogoro ya kisiasa kutopatiwa ufumbuzi, na madai ya ukiukwaji wa haki ndiyo sababu kuu zinazochochea maandamano. Tatizo si tu kuwepo kwa malalamiko, bali ukimya na kutokuwepo kwa hatua madhubuti za kuyatatua.
“Unakuta tatizo la mwaka jana halijafanyiwa kazi, halafu mwaka unaofuata linaibuka tena. Kama tunataka kumaliza matishio haya, lazima hoja zote zinazolalamikiwa zifanyiwe kazi kwa ukweli na kwa ukamilifu,” anasisitiza Olengurumwa.
Kwa ujumla, usalama wa kudumu haupatikani kwa kuongeza askari wenye silaha barabarani. Kama anavyoshauri Baha, “Suluhisho ni Serikali kusikiliza wanaotishia kuandamana, wakae mezani wazungumze na kufikia mwafaka badala ya kila upande kubaki kwenye misimamo yake.”
Iwapo Serikali itaamua kwa dhati kushughulikia mzizi wa matatizo yanayolalamikiwa badala ya kupambana na athari zake, itapunguza migogoro ya kisiasa, itarejesha imani ya wananchi kwa viongozi wao, na kulinda uchumi dhidi ya hasara zinazotokana na hofu. Mazungumzo, uwajibikaji, na usikivu ni misingi imara ya amani ya kudumu kuliko matumizi ya nguvu za dola.
About the Author
